ISO 14001, çevre yönetim sisteminin şartlarını belirleyen uluslararası standarttır. İşletmenizin çevreyi nasıl etkilediğini belirlemenize, yasal yükümlülüklerinizi takip etmenize ve çevresel performansınızı sistemli biçimde iyileştirmenize yardım eder. Her büyüklükte ve her sektörde uygulanabilir. Belge almak gönüllüdür; ancak bazı müşteriler, ihaleler ve tedarik zincirleri çevre yönetim sistemi belgesi ister.
Standart, ulaşılması gereken bir çevresel performans düzeyi koymaz. Hedefleri işletme kendisi belirler; standart bu hedeflere ulaşmak için gereken yönetim çerçevesini tanımlar.
ISO 14001:2026 yayımlandı
Standardın dördüncü baskısı ISO 14001:2026, Nisan 2026'da yayımlandı ve ISO 14001:2015'in yerini aldı. Akreditasyon kurumlarının geçiş belgesine göre değişiklikler sınırlıdır. Başlıcaları şunlar:
- Standart, yönetim sistemi standartlarının güncel ortak yapısına (Uyumlaştırılmış Yapı) uyarlandı; terimler ve tanımlar buna göre güncellendi.
- Değişikliklerin planlanması için yeni bir madde (6.3) eklendi.
- Yönetimin gözden geçirmesi maddesine yeni alt maddeler eklendi.
- Ek A'da bağlam, riskler ve fırsatlar, yaşam döngüsü bakış açısı ve entegre yönetim sistemi yaklaşımı daha ayrıntılı açıklandı.
- 2024'te standarda eklenen iklim değişikliği ifadesi yeni baskının parçası oldu: kuruluş, iklim değişikliğinin kendisi için ilgili bir konu olup olmadığını belirlemelidir.
Geçiş takvimi
Akreditasyon kurumlarının uluslararası birliği Global Accreditation Cooperation (Global ACI) üç yıllık bir geçiş süresi belirledi:
| Tarih | Ne değişiyor |
|---|---|
| 31 Ekim 2026'ya kadar | Akreditasyon kurumları yeni baskıya göre değerlendirme yapmaya hazır olur. |
| 31 Ekim 2027'den itibaren | İlk belgelendirmeler yalnızca ISO 14001:2026'ya göre yapılır. |
| 30 Nisan 2029 | ISO 14001:2015 belgeli kuruluşların geçişi tamamlaması gereken son tarih. Bu tarihten sonra 2015 sürümüne göre verilmiş akredite belgeler geçerli değildir. |
Çevre yönetim sisteminin temel unsurları
- Bağlam ve kapsam: işletmeyi etkileyen iç ve dış konuların, ilgili tarafların ve sistem kapsamının belirlenmesi
- Çevre boyutları: faaliyetlerinizin, ürünlerinizin ve hizmetlerinizin çevreyle etkileşiminin yaşam döngüsü bakış açısıyla belirlenmesi, önemli olanların seçilmesi
- Uygunluk yükümlülükleri: çevre izinleri, atık yönetimi, emisyon gibi konulardaki yasal şartların ve üstlendiğiniz diğer şartların tespiti ve takibi
- Hedefler ve planlama: çevre amaçlarının ve bunlara ulaşma planlarının belirlenmesi
- Operasyonel kontrol ve acil durumlara hazırlık: önemli çevre boyutlarının kontrol altında tutulması
- İzleme ve değerlendirme: çevresel performansın ölçülmesi, yasal şartlara uyumun değerlendirilmesi, iç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesi
- İyileştirme: uygunsuzluklar, düzeltici faaliyetler ve sürekli iyileştirme
ISO 14001 belgesi, çevre mevzuatından doğan yükümlülüklerin yerine geçmez. Çevresel etki değerlendirmesi, çevre izni, atık ve emisyon yükümlülükleri ayrıca yerine getirilir; standart bu yükümlülükleri takip etmenizi sağlayan bir yönetim düzeni kurar.
ISO 14001 belgesi nasıl alınır?
- Mevcut durum analizi yapılır, çevre boyutları ve yasal yükümlülükler çıkarılır.
- Çevre yönetim sistemi kurulur ve bir süre uygulanarak kayıt üretilir.
- İç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesi yapılır. Belgelendirme kuruluşları bunları ikinci aşama denetimden önce görmek ister.
- Akredite bir belgelendirme kuruluşu iki aşamalı denetim yapar. Birinci aşamada sistemin tasarımı ve hazırlık durumu, ikinci aşamada fiilen uygulanıp uygulanmadığı değerlendirilir.
- Uygunsuzluklar giderildikten sonra belge verilir. Belge üç yıllık bir döngü için geçerlidir; her yıl gözetim denetimi, üç yılda bir yeniden belgelendirme denetimi yapılır.
TÜM Grup ne yapar?
TÜM Grup olarak çevre boyutlarının ve yasal yükümlülüklerin çıkarılmasında, sistemin dokümantasyonunda, iç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesinin planlanmasında ve denetim sürecinin takibinde danışmanlık veriyoruz. ISO 14001:2015 belgesi olan işletmeler için 2026 baskısına geçiş planını da hazırlıyoruz. Denetimi ve belgeyi, seçtiğiniz akredite belgelendirme kuruluşu yapar ve düzenler.
