Tasarım, bir ürünün tümünün veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, SMK md. 55). Ambalajlar, birden çok nesnenin birlikte algılanan sunumları, grafik semboller ve tipografik karakterler de ürün sayılır; bilgisayar programları ise ürün tanımının dışındadır.
Tescilli tasarımın sahibinin izni olmadan üçüncü kişiler, tasarımı veya tasarımın uygulandığı ürünü üretemez, piyasaya sunamaz, satamaz, ithal edemez, ticari amaçla kullanamaz veya bu amaçlarla elde bulunduramaz (SMK md. 59). Tescil başvuruları Türk Patent ve Marka Kurumuna (TÜRKPATENT) yapılır.
Koruma şartları
Tasarımın korunabilmesi için yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerekir (SMK md. 56):
- Yenilik: Aynı tasarım, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olmalıdır. Yalnız küçük ayrıntılarda farklı olan tasarımlar aynı kabul edilir.
- Ayırt edici nitelik: Tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim, daha önce kamuya sunulmuş tasarımların bıraktığı izlenimden farklı olmalıdır.
Tasarımcı veya izin verdiği kişi tasarımı başvurudan önceki 12 ay içinde kamuya sunduysa, örneğin bir fuarda sergilediyse ya da satışa çıkardıysa, bu açıklama yeniliği ve ayırt ediciliği bozmaz (SMK md. 57). Gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye gösterilmesi kamuya sunma sayılmaz.
Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımlar, ürünün teknik işlevinin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri ve başka bir ürüne mekanik olarak bağlanmak için belirli biçim ve ölçüde üretilmesi zorunlu parçaların görünümü korunmaz (SMK md. 58). Tasarım koruması görünümü korur; bir fikir, üretim yöntemi veya kullanılan malzemenin kendisi tasarım koruması kapsamında değildir.
Başvuru ve tescil süreci
- Başvuru: Başvuru formu, tasarımın görünümünü yansıtan görsel anlatım, ürün adı ve tasarımcı bilgileriyle yapılır (SMK md. 61). Ürünleri aynı Locarno sınıfında olan birden çok tasarım, ek ücretle tek bir çoklu başvuruda toplanabilir.
- İnceleme: Kurum şekli şartları ve tasarımın yeni olup olmadığını inceler. Tasarım tanımına uymayan, kamu düzenine aykırı veya yeni olmadığı tespit edilen başvurular reddedilir (SMK md. 64).
- Tescil ve yayım: Reddedilmeyen başvuru tescil edilir, sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır (SMK md. 65).
- İtiraz: Üçüncü kişiler yayımdan itibaren üç ay içinde; tasarımın yeni veya ayırt edici olmadığı, başvurunun kötü niyetli olduğu ya da bir fikri mülkiyet hakkının yetkisiz kullanımını içerdiği gibi gerekçelerle itiraz edebilir. Kurumun ret kararlarına karşı başvuru sahibi, bildirimden itibaren iki ay içinde itiraz edebilir (SMK md. 67).
Yayımı erteleme
Ürününüz piyasaya çıkmadan tasarımın görünmesini istemiyorsanız, başvuruyla birlikte, başvuru veya rüçhan tarihinden başlayarak 30 ay süreyle yayım ertelemesi isteyebilirsiniz (SMK md. 66). Bu sürede tasarım tescil edilir, ancak görselleri ve dosya bilgileri üçüncü kişilerin incelemesine kapalı tutulur. Erteleme sonunda yayım ücreti süresinde ödenmezse tasarıma koruma hiç doğmamış sayılır.
Koruma süresi
Tescilli tasarımın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır. Bu süre beşer yıllık dönemlerle yenilenerek toplam 25 yıla kadar uzatılabilir (SMK md. 69). Yenileme, koruma süresinin bitiminden önceki altı ay içinde; bu süre kaçırılırsa ek ücretle bitimden sonraki altı ay içinde yapılır.
Türkiye'de ilk kez kamuya sunulan tescilsiz tasarımlar da kamuya sunulduğu tarihten itibaren üç yıl korunur. Ancak tescilsiz tasarım yalnız kopyalamaya karşı koruma sağlar; bağımsız olarak geliştirilmiş benzer bir tasarıma karşı ileri sürülemez (SMK md. 59/2). Daha geniş ve ispatı kolay koruma için tescil gerekir.
Hak sahipliği
Tasarım hakkı tasarımcıya veya haleflerine aittir ve devredilebilir (SMK md. 70). Çalışanların işletmedeki görevi gereği veya büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak yaptığı tasarımlarda, sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça hak sahibi işverendir (SMK md. 73). Başvuruyu kimin adına yapacağınızı bu kurala göre belirlemek, ileride hak sahipliği uyuşmazlığını önler.
Tüm Grup ne yapar?
Başvuru öncesi benzer tasarım araştırması, görsel anlatımların başvuruya uygun hazırlanması, çoklu başvuru ve yayım erteleme planlaması, itirazların takibi ve yenileme sürelerinin izlenmesinde destek veriyoruz.
