Coğrafi işaret, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kaynaklandığı yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işarettir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, SMK md. 34). Gıda, tarım, maden, el sanatları ve sanayi ürünleri, kanundaki şartları taşıyıp tescil edildiklerinde bu korumadan yararlanır (SMK md. 33). Başvurular Türk Patent ve Marka Kurumuna (TÜRKPATENT) yapılır.
Menşe adı, mahreç işareti ve geleneksel ürün adı
- Menşe adı: Ürün, tüm veya esas özelliklerini belirli coğrafi alana özgü doğal ve beşerî unsurlardan alır; üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tamamı bu alanın sınırları içinde yapılır.
- Mahreç işareti: Ürün, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleriyle belirli coğrafi alanla özdeşleşmiştir ve üretim, işleme veya diğer işlemlerinden en az biri bu alanda yapılır.
- Geleneksel ürün adı: Menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmeyen, ilgili piyasada bir ürünü tanımlamak için en az 30 yıl kullanıldığı kanıtlanan ve geleneksel üretim yöntemi, bileşim ya da hammaddeden kaynaklanan adlardır.
Ürünün öz adı (genel adı) hâline gelmiş adlar, ürünün gerçek kaynağı konusunda halkı yanıltabilecek adlar, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı adlar ve kendi ülkesinde korunmayan yabancı adlar coğrafi işaret olarak tescil edilmez (SMK md. 35).
Kimler başvurabilir?
Coğrafi işaret tek bir işletmenin değil, sicildeki şartlara uyan tüm üreticilerin kullanabileceği bir haktır. Bu nedenle başvuru hakkı SMK'nın 36. maddesinde sayılanlara aittir:
- Üretici grupları
- Ürün veya ürünün kaynaklandığı coğrafi alanla ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
- Ürünle ilgili kamu yararına çalışan veya üyelerinin ekonomik çıkarlarını korumaya yetkili dernekler, vakıflar ve kooperatifler
- Ürünün tek bir üreticisi varsa, bu durumu ispat etmesi şartıyla o üretici
Başvuru dosyasında neler bulunur?
SMK'nın 37. maddesine göre coğrafi işaret başvurusu şunları içerir:
- Başvuru yapanın kimliği ve hangi başvuru hakkı sahibi grubuna girdiği
- Tescili istenen ad, menşe adı mı mahreç işareti mi olduğu ve ürün grubu
- Ürünün tanımı ile fiziksel, kimyasal, mikrobiyolojik ve duyusal özellikleri
- Coğrafi alanın sınırlarını açıkça belirleyen bilgi ve belgeler
- Üretim yöntemi ve varsa yerel üretim teknikleri
- Ürünün niteliği, ünü veya özellikleri ile coğrafi alan arasındaki bağı kanıtlayan belgeler
- Ürünün bu alandaki tarihsel geçmişine ilişkin belgeler
- Denetimin nasıl yapılacağını ayrıntılı açıklayan bilgiler
- Kullanım biçimi ile varsa etiketleme ve ambalajlama kuralları
- Başvuru ücretinin ödendiğine ilişkin bilgi
İnceleme, itiraz ve tescil
Kurum başvuruyu inceler, eksiklik varsa tamamlanmasını ister ve teknik konularda ilgili kurumlardan görüş alabilir (SMK md. 38). Uygun bulunan başvuru Bültende yayımlanır. Yayımdan itibaren üç ay içinde üçüncü kişiler ve önceki hak sahipleri gerekçeli olarak itiraz edebilir. Kurumun ret kararına karşı başvuru yapan, bildirimden itibaren iki ay içinde itiraz edebilir (SMK md. 40).
Üç ay içinde itiraz yapılmamış veya itirazlar nihai olarak reddedilmişse, tescil ücreti bildirimden itibaren iki ay içinde ödenir; coğrafi işaret tescil edilir, sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır (SMK md. 41).
Koruma süresi
Marka ve tasarımdan farklı olarak coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı belirli bir süre için tescil edilmez ve yenilenmez. Tescil, mahkeme hükümsüzlük kararı vermedikçe veya kanundaki sona erme hâlleri gerçekleşmedikçe devam eder.
Kullanım ve denetim
Tescilli coğrafi işareti, sicilde belirtilen şartlara uygun ürün üreten veya pazarlayan herkes kullanabilir; bu kişiler faaliyetlerini tescil ettirene bildirir. Coğrafi işaretlerde amblemin ürün veya ambalaj üzerinde kullanılması zorunludur (SMK md. 46). Tescil ettiren, coğrafi işaret üzerinde tek başına kullanım hakkı elde etmez (SMK md. 44).
Kullanımın tescile uygunluğu, başvuruda belirtilen ve Kurumca onaylanan denetim mercii tarafından denetlenir. Denetim raporları, tescilin yayımından itibaren yılda bir Kuruma sunulur. Tespit edilen eksiklikler altı ay içinde giderilmezse tescil ettirenin değişmesi süreci başlar; uygun talep gelmezse hak sona erebilir (SMK md. 43 ve 49).
Tüm Grup ne yapar?
Başvuru hakkı olan kurum ve kuruluşlarla birlikte ürün tanımının, coğrafi sınırın, üretim yönteminin, coğrafi bağ ve tarihsel belgelerin derlenmesinde, denetim yapısının kurgulanmasında, başvurunun yapılmasında ve itiraz sürecinin takibinde destek veriyoruz.
