Faydalı model, patente göre daha basit şartlarla ve daha kısa süreli koruma sağlayan bir sınai mülkiyet hakkıdır. Mevcut ürünlerde yapılan teknik iyileştirmeler ve ticari ömrü kısa buluşlar için sık tercih edilir. Türkiye'de faydalı model 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (SMK) 142 ile 145. maddelerinde düzenlenir; bu maddelerde hüküm bulunmayan konularda patent hükümleri uygulanır. Başvurular Türk Patent ve Marka Kurumuna (TÜRKPATENT) yapılır.
Patentten farkı nedir?
| Konu | Patent | Faydalı model |
|---|---|---|
| Koruma şartları | Yenilik, buluş basamağı, sanayiye uygulanabilirlik | Yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik; buluş basamağı aranmaz |
| Koruma süresi | Başvurudan itibaren 20 yıl, uzatılamaz | Başvurudan itibaren 10 yıl, uzatılamaz |
| İnceleme | Araştırma raporundan sonra ayrıca inceleme yapılır | İnceleme aşaması yoktur; araştırma raporu ile varsa itiraz ve görüşler değerlendirilir |
| Verildikten sonra | Üçüncü kişiler altı ay içinde Kuruma itiraz edebilir | Kuruma itiraz yolu yoktur; yalnız mahkemeden hükümsüzlük istenebilir |
Faydalı modelle korunamayanlar
SMK'nın 142. maddesine göre patentteki istisnalara (keşifler, bilimsel teoriler, iş yöntemleri, bilgisayar programları, estetik yaratımlar, bitki çeşitleri ve hayvan ırkları, teşhis ve tedavi yöntemleri gibi) ek olarak şunlar faydalı modelle korunmaz:
- Kimyasal ve biyolojik maddeler ile bu alandaki usuller ve bu usullerle elde edilen ürünler
- Eczacılıkla ilgili maddeler, usuller ve bu usullerle elde edilen ürünler
- Biyoteknolojik buluşlar
- Genel olarak usuller ve bu usuller sonucu elde edilen ürünler
Bu nedenle bir üretim yöntemini korumak istiyorsanız faydalı model değil patent yolunu seçmeniz gerekir. Faydalı modelin yenilik değerlendirmesinde, buluşa katkı sağlamayan teknik özellikler dikkate alınmaz.
Başvuru süreci
- Başvuru: Patent başvurusundaki gibi tarifname, istemler, gerekiyorsa resimler ve özet ile yapılır.
- Şekli inceleme: Eksiklik varsa, bildirimden itibaren iki ay içinde giderilmesi istenir.
- Araştırma talebi: Başvuruyla birlikte ya da şekli eksiklik bulunmadığının bildirildiği tarihten itibaren iki ay içinde, ücreti ödenerek yapılır. Yapılmazsa başvuru geri çekilmiş sayılır (SMK md. 143).
- Araştırma raporu ve görüşler: Rapor Bültende yayımlanır. Yayımdan itibaren üç ay içinde başvuru sahibi rapora itiraz edebilir, üçüncü kişiler de görüş bildirebilir.
- Karar: Kurum raporu ve varsa itiraz ile görüşleri değerlendirerek faydalı model verir, değişiklik ister ya da başvuruyu reddeder.
Patente veya faydalı modele dönüştürme
İşlemleri devam eden bir patent başvurusu faydalı model başvurusuna, faydalı model başvurusu da en geç araştırma raporunun bildiriminden sonraki üç ay içinde patent başvurusuna dönüştürülebilir (SMK md. 104). Buluşun buluş basamağı taşıyıp taşımadığı araştırma raporuyla netleştiğinde bu seçenek işe yarar. Aynı buluş için aynı kişiye aynı kapsamla hem patent hem faydalı model verilmez (SMK md. 145).
Verildikten sonra
Faydalı model belgesi, Kurumun buluşun geçerliliği konusunda garanti verdiği anlamına gelmez. Faydalı modelin şartları taşımadığını düşünen menfaat sahipleri, koruma süresince ya da hak sona erdikten sonraki beş yıl içinde mahkemeden hükümsüzlük isteyebilir (SMK md. 144). Başvurudan önce yenilik araştırması yapmak, sonradan hükümsüzlük riskini azaltır.
Tüm Grup ne yapar?
Buluşunuzun patent mi faydalı model mi olarak korunmasının daha uygun olduğunu değerlendirir; ön araştırma, başvuru dosyası, araştırma raporuna itiraz ve süre takibinde destek veririz. Yeni kurulmuş bir işletmeyseniz, KOSGEB Girişimci Destek Programının faydalı model giderlerini de kapsayan İş Geliştirme Desteğinden yararlanma imkânını da birlikte değerlendiririz. Bu destek yalnız kuruluş tarihinden itibaren üç yıl içinde ve imalat ya da belirli bilişim ve Ar-Ge sektörlerindeki işletmelere açıktır; geri ödemelidir ve TÜRKPATENT başvurusunun proje süresi içinde yapılması gerekir.
