Patent, teknik bir buluşa verilen ve sahibine, buluşu izinsiz üreten, kullanan, satan veya ithal eden üçüncü kişileri durdurma hakkı tanıyan sınai mülkiyet hakkıdır. Türkiye'de patent başvuruları Türk Patent ve Marka Kurumuna (TÜRKPATENT) yapılır ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'e göre incelenir.
Hangi buluşlara patent verilir?
SMK'nın 82. maddesine göre teknolojinin her alanındaki buluşlara, şu üç şartı birlikte taşımaları hâlinde patent verilir:
- Yenilik: Buluş, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde yazılı, sözlü, kullanım yoluyla ya da başka bir biçimde kamuya açıklanmamış olmalıdır.
- Buluş basamağı: Buluş, ilgili teknik alandaki bir uzman için tekniğin bilinen durumundan aşikâr biçimde çıkarılamamalıdır.
- Sanayiye uygulanabilirlik: Buluş, tarım dahil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir olmalıdır.
Keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler, iş yapma yöntemleri, bilgisayar programları, estetik yaratımlar ve bilginin sunumu buluş sayılmaz. Bu istisna yalnız bu konuların kendisi için geçerlidir; örneğin bilgisayar programıyla çalışan teknik bir buluş patent konusu olabilir (SMK md. 82/2). Bitki çeşitleri ve hayvan ırkları, insan veya hayvan vücuduna uygulanan teşhis ve tedavi yöntemleri ile kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlara ise patent verilmez.
Buluşu başvurudan önce kendiniz açıkladıysanız, başvuru tarihinden önceki 12 ay içinde yapılan bu açıklama Türkiye'de yeniliği bozmaz (SMK md. 84). Yine de bazı ülkeler bu kadar geniş bir hoşgörü süresi tanımadığı için en güvenli yol, açıklamadan önce başvuru yapmaktır.
Patent isteme hakkı kime aittir?
Patent isteme hakkı buluşu yapana veya haleflerine aittir ve devredilebilir (SMK md. 109). Başvuruyu ilk yapan kişi, aksi ispat edilinceye kadar hak sahibi sayılır. Çalışanların iş ilişkisi içinde yaptığı buluşlar (hizmet buluşları) için SMK'nın 113. ve devamındaki maddeler ayrıca bildirim ve hak talebi kuralları öngörür.
Başvuru ve inceleme süreci
- Başvuru: Tarifname, istemler, gerekiyorsa resimler ve özetle yapılır. Korumanın kapsamını istemler belirler; bu nedenle istemlerin dikkatle yazılması gerekir.
- Araştırma talebi: Başvuru tarihinden itibaren 12 ay içinde, ücreti ödenerek yapılır. Yapılmazsa başvuru geri çekilmiş sayılır (SMK md. 96).
- Yayım: Başvuru, başvuru veya rüçhan tarihinden itibaren 18 ay dolunca Bültende yayımlanır; erken yayım da istenebilir. Yayımla birlikte başvuru sahibine geçici koruma tanınır (SMK md. 97).
- İnceleme talebi: Araştırma raporunun bildiriminden itibaren üç ay içinde yapılır (SMK md. 98). İnceleme sırasında Kurum en fazla üç kez görüş ve değişiklik isteyebilir.
- Patentin verilmesi ve itiraz: İnceleme olumlu sonuçlanırsa patent verilir ve Bültende yayımlanır. Üçüncü kişiler bu yayımdan itibaren altı ay içinde itiraz edebilir (SMK md. 99).
Koruma süresi ve yıllık ücretler
Patentin koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 20 yıldır ve uzatılamaz (SMK md. 101). Hakkın sürmesi için başvuru tarihinden itibaren ikinci yılın sonundan başlayarak her yıl yıllık ücret ödenir. Vadesinde ödenmeyen ücret, ek ücretle vadeyi izleyen altı ay içinde de ödenebilir. Bu süre de kaçırılırsa patent hakkı vade tarihi itibarıyla sona erer ve Kurum bunu bildirir. Bildirimden itibaren iki ay içinde telafi ücreti ödenirse patent yeniden geçerlilik kazanır; bu arada hak kazanmış üçüncü kişilerin hakları saklı kalır. Ücret tutarları TÜRKPATENT'in yayımladığı ücret tarifesinde yer alır.
Yurt dışında koruma
Patent yalnız verildiği ülkede korur. Türkiye'deki ilk başvurunuza dayanarak 12 ay içinde Paris Sözleşmesi rüçhan hakkıyla yurt dışında başvuru yapabilirsiniz (SMK md. 93 aynı hakkı Türkiye'ye yapılan başvurular için tanır). Birden çok ülke hedefleniyorsa Patent İşbirliği Antlaşması (PCT) ile tek bir uluslararası başvuru yapmak mümkündür.
Devlet destekleri
TÜBİTAK 1602 Patent Destek Programında ulusal patent başvurularına yönelik destek ve ödüller, TÜBİTAK Yönetim Kurulu kararıyla 2019'dan beri başvuruya kapalıdır. Programın uluslararası patent destekleri ise dönem sınırı olmadan başvuru almaktadır. Bu destekler yalnız kabul ofisi olarak TÜRKPATENT seçilen PCT başvurularına ve bu başvuruların Avrupa, ABD, Japonya, Kore ve Çin patent ofislerindeki ülke girişlerine verilir. PCT başvurusunu doğrudan WIPO'ya yaparsanız bu destekten yararlanamazsınız.
KOSGEB'in Girişimci Destek Programında da patent, faydalı model ve tasarım tescili için TÜRKPATENT'e yapılan ödemeler ile vekil giderleri, İş Geliştirme Desteği kapsamında desteklenebilir. Bu destek yalnız yeni kurulmuş işletmelere açıktır: başvuru, işletmenin kuruluş tarihinden itibaren üç yıl içinde yapılır ve işletmenin imalat ya da belirli bilişim ve Ar-Ge sektörlerinde faaliyet göstermesi gerekir. Destek geri ödemelidir ve TÜRKPATENT başvurusunun proje süresi içinde yapılmış olması gerekir.
Tüm Grup ne yapar?
Buluşun yenilik açısından ön araştırması, tarifname ve istemler için teknik bilginin derlenmesi, başvurunun yapılması, araştırma ve inceleme raporlarına verilecek cevapların hazırlanması ve yıllık ücret sürelerinin takibinde destek veriyoruz.
